کدام ChatGPT بهتر است؟

اگه تو هم مثل خیلی از دوستات پرسیدی کدام chatgpt بهتر است؟، با یه عالمه انتخاب مختلف روبه‌رو شدی و نمی‌دونی کدومش برای تو واقعاً مناسبه. این مقاله از سایت رامون طالع طراحی شده توضیح بده که اصلاً محدوده‌ی این پرسش چیه، هر مدل چه قابلیت‌هایی داره، مزایا و معایبش کدومه و در نهایت خودت راحت انتخاب کنی که کدام chatgpt بهتر است برای هدفت.

تمام بخش‌ها به‌صورت پاراگراف‌های بلند نوشته شدن تا از عناصر گیج‌کننده دور باشیم و جمله‌ها پیوستگی داشته باشن. من خودم از جملات با انتقال منطقی استفاده کردم تا گام‌به‌گام پیش بری: اول چی هست، بعد هر مدل، بعد فرقشون، بعد انتخاب، بعد نتیجه‌گیری.

اصلاً چت جی‌ پی‌ تی چیه اصلاً؟

خب، اول از همه لازمه بفهمی اصلاً اینجا منظور چیه وقتی می‌پرسیم کدام chatgpt بهتر است؟. ChatGPT یعنی یک رابط چت با یه مدل بزرگ زبانی هوشمند (LLM) که توسط OpenAI ساخته شده، مدل‌هایی مثل GPT‑3.5، GPT‑4، GPT‑4 Turbo، GPT‑4o، GPT‑4.1، GPT‑4.1 mini. اصلش اینه که تو تایپ می‌کنی، این مدل جواب می‌ده، ولی قابلیت به‌روز شدن، شناخت عکس، صدا یا مدیریت متن طولانی هم داره.

حالا اینکه بچه‌ها بعد از چند سال همه یکهو پرسیدن کدام chatgpt بهتر است؟، به خاطر اینه هر نسخه امکانات بیشتر یا به‌صرفه‌تری داشته؛ مثلاً تفاوت در قیمت، دقت، پردازش صوت/تصویر، یا پشتیبانی از حافظه طولانی. در این راهنما می‌گیم چی هست و برای هر سطح یا هدف این سؤال جواب داره. برای مثال کسی که فقط چت ساده می‌خواد؛ او شاید الان هنوز GPT‑3.5 رو روی پلن رایگان استفاده می‌کنه.

یا دانشجویی که تحقیق یا ترجمه با عکس داره، ممکنه بره سراغ GPT‑4o که پردازش عکس هم انجام می‌ده. یا توسعه‌دادی که فقط دنبال بهترین مدل‌ کدزنی می‌گرده، ممکنه بپسنده GPT‑4.1 یا mini. همه‌ش به سؤال کدام chatgpt بهتر است برمی‌گرده به معیارها: بودجه‌ام چقدره؟ چه کاری می‌خوام انجام‌ بدم؟ شکل تعامل چطوره؟.
در ادامه همه‌ی این مدل‌ها رو بخش‌به‌بخش بررسی می‌کنیم درباره تاریخ انتشارشون، دقت، قیمت، حافظه، موارد استفاده، و در نهایت کمک می‌کنیم تا بفهمی کدام chatgpt بهتر است برای خودت.

GPT‑3.5

یکی از مدل‌های قدیمی ولی مهم در داستان این پرسش. GPT‑3.5 مدلیه که OpenAI از ابتدای راه توی پلن رایگان قرار داده و همچنان برای کاربران عادی (free tier) به‌عنوان مدل پیش‌فرض باقی‌ مونده. یعنی تا وقتی اصراری نباشه از مدل پیشرفته‌تر استفاده کنی، غالباً با GPT‑3.5 چت می‌کنی و نیازی به ارتقاء نیست، مگر کار خاصی داشته باشی.

بررسی‌ها نشون میده که GPT‑3.5 محدودیت به خاطر حافظه (context window) داره معمولاً تا حدود ۴٬۰۹۶ یا نهایتاً ۸٬۱۹۲ توکن جواب می‌ده و اگر تایپ‌هات طولانی باشن یا نیاز به پاسخ مفصل داشته باشی، ممکنه وسط مکالمه افاقه نکنه. با این حال برای پرسش‌های ساده، چت روزمره، جواب سؤال‌های عادی، ترجمه کوتاه، خلاصه‌سازی متن سبک، جواب‌های سریع و حتی کمی کد ساده، تجربه‌ی راحت و سریعیه همه‌ش با هزینه‌ی صفر.

حالا اگر هنوز داری می‌پرسی کدام chatgpt بهتر است برای چت ساده و روزمرۀ من؟، جواب خیلی مشخصه: GPT‑3.5، چون رایگانه، پاسخ‌هاش سبک هستن، مصرف دیتای کمی داره و اصلاً سر پزشکت نمی‌شه. منابع معتبر مثل راهنمای رسمی OpenAI اشاره کردن که پس از رسیدن به حد پیام GPT‑4o رایگان، کاربران معمولاً به GPT‑3.5 هدایت می‌شن؛ پس اگه پیام‌هاتون حجم بالا نداره، GPT‑3.5 ساده‌ترین راهه

GPT‑4

نسخه‌ی بعدی تاریخی‌ای که تحول ایجاد کرد. GPT‑4 نخستین مدلی بود که امکانات multimodal (تحلیل عکس+متن) آورد و در سال ۲۰۲۳ برای کاربران ChatGPT Plus (پلن پولی) عرضه شد. این مدل دو نوع context window داره: نسخه ۸K (حدود ۸٬۱۹۲ توکن) و ۳۲K (حدود ۳۲٬۷۶۸ توکن)؛ که به‌شارت ذخیره نمی‌کنه ولی پژوهش‌ها تأیید کردن نسبت به GPT‑3.5 خروجی دقیق‌تر، پاسخ‌های منطقی‌تر، خلاقیت بیشتر و تسلط بیشتر روی دستورالعمل‌های کاربر دارن.

اما نکته مهم: OpenAI عملاً روز ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ اعلام کرد که GPT‑4 به‌طور کامل از رابط ChatGPT حذف می‌شه و جایگزینش مدل GPT‑4o می‌شه. البته توسعه‌دهنده‌ها همچنان از طریق API می‌تونن از GPT‑4 استفاده کنن، ولی کاربرای عادی ChatGPT (+ یا free) دسترسی مستقیم ندارن دیگه.

برای کسی که هنوز می‌پرسه «کدام chatgpt بهتر است برای تحلیل عکس یا متن متوسط؟» ممکنه بگیم GPT‑4 هنوز در API موجوده اما توی واسط کاربری ChatGPT دیگه نیست. پس دیگه نمیتونه پاسخ مستقیم به‌شه. مگه اینکه بخوای از طریق API پروژه پیشرفته انجام بدی.

GPT‑4 Turbo

موقعی که OpenAI نسخه‌ی قدرتمندتر GPT‑4 با اسم GPT‑4 Turbo عرضه کرد، سوخت بسیاری از سؤال‌ها درباره «کدام chatgpt بهتر است» رو افزایش داد. این مدل اولین بار حدود پاییز ۲۰۲۳ معرفی شد و سپس عرضه شد برای کاربران Plus کمی سریع‌تر و ارزان‌تر از GPT‑4 و مقداری ارتقاء در دستورالعمل‌پذیریش داشت، با context window حدود ۱۲۸٬۰۰۰ توکن یعنی تقریباً ۴ برابر نسخه ۳۲K و ۱۵ برابر نسخه اول.

در عمل یعنی این: می‌تونی یک فایل PDF چندصد صفحه‌ای یا کلی متن طولانی وارد کنی و مدل هنوز تمامش رو بخونه، جواب دقیق‌تری بده و جریان منطقی پاسخت بیشتر حفظ بشه. تست‌های مستقل (مثل گزارش جوردن گیبس) نشون دادن مدل تو فهم موضوعاتی که در طول چند هزار جمله پخش شدن عملکرد خوبه—گرچه وقتی به ۷۰K توکن و فراتر می‌رسه، بعضی موارد خاص ممکنه حافظه‌اش افت کنه.

البته GPT‑4 Turbo هنوز برای کاربران عمومی ChatGPT به‌صورت مستقیم در دسترس نیست؛ یعنی نمی‌تونی توی خود سایت روی Free یا Plus یک دکمه براش داشته باشی. بیشتر توسعه‌دهنده‌هایی که با API کار می‌کنن از این مدل استفاده می‌کنن. ولی اگر تصمیم دقیق و پرسشی داری: «کدام chatgpt بهتر است وقتی متن خیلی‌خیلی طولانی داریم؟» پاسخ: بدون شک GPT‑4 Turbo، چون حافظه‌اش بیشینه، به‌صرفه‌تره و خطوط پاسخ رو حفظ می‌کنه.

GPT‑4o

کدام chatgpt بهتر است برای تعامل صوتی، تصویری یا چت چندرسانه‌ای؟ جواب بدون تردید می‌رسیم به GPT‑4o یکی از کامل‌ترین مدل‌های OpenAI تا الان. GPT‑4o (اومنی) از می ۲۰۲۴ به‌عنوان مدل multimodal در ChatGPT منتشر شد، بعداً در ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۴ نسخه‌ی mini‌اش جایگزین GPT‑۳.۵ Turbo شد، و در مارس ۲۰۲۵ قابلیت تولید تصویر (به‌جای DALL·E 3) رو هم در خودش جا داد.

اوایل ۲۰۲۵ نهایی شد که GPT‑4 جای‌گزین می‎شده (از ۳۰ آوریل ۲۰۲۵) و GPT‑4o به‌صورت پیش‌فرض هم در پلن Free و هم Plus فعال شد. یعنی برای خیلی از کاربران، الان GPT‑4o مدل پیش‌فرض ChatGPT محسوب می‌شه—درسته قابلیت‌های Multimodal داره و سرعت بالا و پاسخ دقیق‌تر نسبت به GPT‑4، و تقریباً نصف هزینه‌اش برای توسعه‌دهنده‌هاست.

نکتۀ مهم اینکه کاربران رایگان هم به GPT‑4o‌ دسترسی پیدا کردن اما با محدودیت پیام: حدود ۱۰ تا ۶۰ پیام در هر پنجره‌ی پنج‌ساعته می‌تونن استفاده کنن. بعدش سیستم به‌طور خودکار به GPT‑4o mini یا GPT‑3.5 برمی‌گرده.

پس اگه باز می‌پرسی کدام chatgpt بهتر است و هدفت محصولی باشه که عکس یا صدا هم داشته باشه، خیلی راحت اینه: GPT‑4o واقعی جواب میده چون قابلیت صدا به صدا داره، تصویر رو می‌فهمه، با دقتی نزدیک به نسخه‌های پولی کار می‌کنه و الان بدون ارتقاء هم در دسترسه (هرچند محدود).

GPT‑4.1 و GPT‑4.1 mini

آخرین عضو از خانواده‌ی GPT OpenAI که از اپریل و می ۲۰۲۵ به بعد منتشر شد. GPT‑4.1 خودش یک خانواده‌ای از مدل‌هاست (4.1، 4.1 mini، 4.1 nano). این مدل اولاً برای توسعه‌دهنده‌ها توی API عرضه شد (از ۱۴ آوریل ۲۰۲۵) و بعداً از ۱۴ ماه می ۲۰۲۵ به‌عنوان آپشن در اپ ChatGPT ظاهر شد (*البته کاربران رایگان فقط دسترسی مستقیم ندارن و فقط mini رو در همه‌ی پلن‌ها دارند).

از ویژگی‌های مهم GPT‑4.1 اینه که به‌طرز قابل‌توجهی در کدزنی ماهر‌تره و در پیروی از دستورالعمل‌های چندمرحله‌ای عملکردش بهتره، مخصوصاً به‌گفته‌‌نویسندگان OpenAI که امتیاز instruction-followingش تو benchmark پیشرفته بالاتر از GPT‑4o بود (مثلاً multi‑step prompts سریع‌تر و دقیق‌تر اجرا می‌کنه). همچنین context window واقعی مدل‌های 4.1 شامل ۱ میلیون توکن میشه یعنی تا چندین فایل حجیم یا گفت‌وشنود طولانی رو در خودش نگه می‌داره و پاسخ جامع‌تری ارائه می‌ده. نسخه‌ی mini‌ش تقریباً سرعت پاسخ‌گویی بالاست، هزینه‌اش کمتره، ولی همچنان عملکردش نزدیک به GPT‑4o هست و برای کاربران معمولی ChatGPT هم فعال شده تا جایگزین mini قبلی بشه.

اگر هنوز سؤال‌ت اینه که «کدام chatgpt بهتر است برای برنامه‌نویسی یا تحلیل داده جدی؟»، پاسخ به‌روزش همینه GPT‑4.1 (یا mini اگر بودجه‌ات خیلی محدود باشه) مدل فوق‌العاده‌ایه. چون برای توسعه‌دهنده، توانایی تفکیک دقیق دستورات، فهم ساختار کد، مدیریت context طولانی و پایین بودن خطاها در پروژه‌های چندمرحله‌ای اهمیت داره.

مزایا و معایب مدل‌ها

در عمل، وقتی کسی می‌پرسه «کدام chatgpt بهتر است»، اول باید هر مدل رو بدونی که چه ویژگی‌هایی مثبت داره و چه محدوده‌ه‌هایی داره:

• GPT‑3.5: رایگانه، سبک، سریع؛ ولی حافظه کم داره، دقت نسبتاً پایین‌تره، امکان خطای منطقی بیشتره، فقط متن ساده رو پردازش می‌کنه.
• GPT‑4: دقیق‌تر، خلاق‌تر، بهتر در دستورالعمل، تحلیل تصویر؛ اما از آوریل ۲۰۲۵ دیگه در ChatGPT نیست و فقط از طریق API دردسترسه، هزینه نسبتاً بالاست.
• GPT‑4 Turbo: حافظه ۱۲۸K، سریع‌تر، ارزان‌تر از GPT‑4 اصلی، عالی برای متن خیلی طولانی؛ اما فقط API در اپ برای کاربران عمومی ظاهر نشده. برای کاربران ChatGPT Plus یا Free در دسترس نیست.
• GPT‑4o: سرعت بالا، پردازش متن+عکس+صدا، پاسخ منطقی‌تر، میانگین هزینه کمتر؛ نسخه‌ی mini داره برای همه کاربرا، ولی نسخه‌ی full معمولی پیام محدودیت داره برای کاربران رایگان (تو پنجره‌های پنج‌ساعته).
• GPT‑4.1: بهترین گزینه برای برنامه‌نویسی، دستورالعمل دقیق چندمرحله‌ای، context یک میلیون توکن، امتیاز instruction following بالا، مناسب پروژه‌های جدی توسعه یا تحلیل عمیق؛ اما نسخه‌ی کاملش فقط برای Plus/Pro با هزینه بالاست. نسخه‌ی mini هم رایجه برای همه اما در دسترس فقط در اپ.

پس مزایا و معایب هر مدل رو در کنار هم دیدی حالا باید روی چارچوب انتخاب با تمرکز روی کدام chatgpt بهتر است برای هدف من بیای مفصل فکر کنی.

چطور انتخاب کنم؟

اگر داری روبه‌روی این سؤال قرار می‌گیری که «کدام chatgpt بهتر است برای من؟» باید سه چیز رو مشخص کنی:
۱. بودجه و پلن نخوای پول بدی، می‌مونی با GPT‑3.5 و GPT‑4o mini؛ حاضر باشی هزینه کنی، پلن Plus/Pro بگیری، مدل‌های پیشرفته‌تر مثل GPT‑4o full یا GPT‑4.1 open API در دسترس‌ت هستن فقط اگر توسعه‌دهنده یا کاربر Plus باشی.

۲. طبیعت کار یا پروژت اگر فقط چت عادی، ترجمه، سوال‌و‌جواب ساده، GPT‑3.5 کافی‌ه؛
برای مقاله بلند، ترجمه عکس‌دار، دستورالعمل پیچیده GPT‑4o یا GPT‑4 Turbo (از طریق API) بهترن؛
اگر برنامه‌نویسی، ساخت اپ یا ابزار خودکار، نیاز به حافظه بسیار بالا و دستور چندمرحله‌ای داری، GPT‑4.1 یا mini برات مناسب‌تره.

۳. نوع تعامل موردنظرت نیاز به پردازش صدا (مثلاً دیکته صوتی و پاسخ‌دهی) یا تصویر داری؟ پس GPT‑4o اصل انتخاب‌ه. فقط متنی یا کدی می‌خوای؟ GPT‑4.1 یا Turbo جواب می‌دن. وقتی دوباره می‌پرسن «کدام chatgpt بهتر است؟» خودت می‌تونی جواب بدی: بستگی به هدف و چند تا شرط ساده داره.

با این روش، وقتی به جدول نمی‌نگری بلکه با این معیارها مقایسه کنی، به راحتی تشخیص می‌دی برای تو کدام chatgpt بهتر است این خودش آزادی تصمیم‌گیریه.

نتیجه‌گیری

جمع‌بندی بلندی از مفاهیم بالا:
تا امروز (آگوست ۲۰۲۵)، پاسخ به پرسش «کدام chatgpt بهتر است» دیگه مثل سال ۲۰۲۱: «همه‌چی = GPT‑3.5» نیست. الان گزینه‌ها متنوع شدن:

• اگر فقط chat های ساده یا مرور صفحات طولانی با هزینه صفر یا پایین می‌خوای، GPT‑3.5 یا GPT‑4o mini بهترین گزینه‌ها هستن.
• اگر به دنبال تعامل مولتی‌مدیا هستی یا کار با فایل‌های حجیم متن یا عکس، به‌ویژه با مدل رایگان محدود اما قابل قبول، GPT‑4o گزینه عالیه.
• اگه پروژه بزرگ داری، نیاز به تحلیل دقیق، کدزنی، دستورالعمل‌سازی چندمرحله‌ای یا مدیریت conversation طولانی داری، انتخاب اصلی‌ت GPT‑4.1 یا نسخه Mini bala می‌شه.
  حالا اگر می‌خواد بازم کسی بپرسه «کدام chatgpt بهتر است؟»، تو با اطمینان پاسخ می‌دی:
• برای ساده‌ترین کارها: GPT‑3.5 یا GPT‑4o mini؛
• برای چندرسانه‌ای و پردازش تصویر/صدا: GPT‑4o full؛
• برای پروژه‌های توسعه یا کد پیچیده: GPT‑4.1 یا Mini.
  در نظر داشته باش: GPT‑4 (اصلی) از اپ ChatGPT حذف شده، GPT‑4 Turbo فقط از طریق API قابل استفاده‌ست و GPT‑4.1 هم هنوز محدود به پلن توسعه‌دهنده‌هاست. پس همیشه شرایط استفاده، محدودیت و قیمتش رو چک کن اینطوری جواب واقع‌بینانه‌ت به «کدام chatgpt بهتر است» جذاب‌تر و دقیق‌تر می‌شه.

بودجه Pro یا Plus ندارم، ولی نیاز دارم که مثلاً مقاله علمی یا کد بنویسم، کدوم مدل جواب میده؟ که باز جواب شفاف‌تر اینه: GPT‑4o (مجانی با محدودیت) یا GPT‑4.1 mini؛ ولی اگر سطح پروژه خیلی جدیه و نیاز به توکن بالا یا دستورالعمل دقیق هست، در نهایت باید پلاس/پرو بگیری.

سوالات متداول